Talasemi Tarihçesi
TÜRKİYE’DE TALASEMİ TARİHİ
Türkiye tarihine baktığımızda ise, hemoglobinopatilerin seksen dört yıllık öyküsü vardır.
Önemli köşe taşları şunlardır.
İlk talasemi majorlu hasta 1942 yılında, ilk orak hücreli anemili hasta 1946 yılında Egeli ve Ergun tarafından tanımlanmıştır.
1950 yıllarında tüm dünya ile birlikte ülkemizde Prof. Dr. Muzaffer Aksoy hocamız Talasemiyi tanıtmıştır. 1950 yılından itibaren Prof. Dr. Muzaffer Aksoy tarafından ülke genelinde çalışmalar başlatılmıştır ve Antalya, Mersin, Antakya ve Batı Trakya da taramalar yapılmıştır. Antakya’da Afrika kökenli olan, ancak beyaz tenli olarak Eti Türk’ü olarak tanımlanan insanlarda orak hücre anemisi saptanmış, Afrika kökenli hastalar ile benzer yapıları olduğunu yayınlanmıştır.
1970’li yıllarda Arcasoy ve Çavdar ülke genelinde sağlıklı toplumda beta-talasemi sıklığını%2,1 olarak yayınlamıştır.
1983 yılında Altay ve ekibi tarafından Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinde ilk defa prenatal tanı işlemi gerçekleştirilmiştir.
1987 yılında Akar ve arkadaşları tarafından Türk toplumunda talasemiye ait ilk molekülerçalışmalar yayınlanmıştır.
1991 yılında Özerkan ve ekibi tarafından, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinde ilk kemik iliği nakli yapılmıştır.
1992yılında Başak ve arkadaşları tarafından Türk toplumunda, talaseminin molekülerspektrumu yayınlanmıştır.
1993 yılında, Arcasoy ve Canatan girişimi ile Türkiye Büyük Millet Meclisinde 3960 sayılı Kalıtsal Kan Hastalıkları ile Mücadele Kanunu kabul edilerek resmî gazetede yayınlanmıştır.
1994 yılında, Sağlık Bakanlığına bağlı ilk talasemi merkezi Canatan ve arkadaşları tarafından Antalya Devlet Hastanesinde kurulmuştur.
1994-1997 yılları arasında Altay ve Cin öncülüğünde, Türkiye’de talasemi konusunda çalışanbilim insanları ile birlikte çalışma oluşumu toplantıları düzenlemişlerdir.
2000 yılında 9.Cumhurbaşkanımız Süleyman Demirel himayelerinde, Canatan başkanlığındaAkdeniz Kan Hastalıkları Vakfı tarafından, Antalya’da yapılan ilk Uluslararası Talasemi Yaz Okulu’nda tüm dünyadan yabancı ve yerli bilim insanları ile hastalar bir araya gelmiştir.
2000 yılında ilk defa Ulusal Talasemi Gençlik Kampları düzenlenmiştir.
2000 yılı ülkemizdeki hastaların yaşamında bir milat yılı olmuştur.
2000 yılında Sağlık Bakanlığı, üniversiteler, dernek ve vakıflar bir araya gelerek, Canatanbaşkanlığında, Ulusal Hemoglobinopati Konseyini kurmuşlardır.
2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve Ulusal Hemoglobinopati Konseyi iş birliği ile yönetmelikyayınlanmıştır.
2002 yılında ülkemizin 81 ilindeki hastaların durumunu içeren talasemi haritası yayınlanmıştır.
2002 yılında Altay son 40 yılda yapılan anormal hemoglobin çalışmalarını yayınlamıştır.
2003 yılında Sağlık Bakanlığı ve Ulusal Hemoglobinopati Konseyi ve 33 İl Sağlık Müdürü ile Mersin’de 33 ilde Hemoglobinopati Kontrol Programı başlatılmıştır.
2004 yılında Kahraman ve arkadaşları tarafından ilk defa HLA uygun preimplantasyongenetik tanı yapılmıştır.
2005 yılında, Canatan başkanlığında, Ulusal Hemoglobinopati Konseyi yerine TalasemiFederasyo nu kurulmuştur.
2005-2013 yılları arasında, Sağlık Bakanlığı ve Talasemi Federasyonu, beş Uluslararası Talasemi Yaz Okulu ve Kongresi düzenlemiş, 2007 yılında Talotır eğitim projesi ve FormatörÖğretmen projesi ile eğitimciler ve sağlıkçılar eğitilmiş, 2009-2010 yılları arsında 18 ilde sağlık çalışanlarına eğitimler verilmiştir.
2010 yılında Hemoglobinopati Kontrol Programı ile yeni hasta çocuk doğum sayısı yüzdedoksan oranında önlenmiştir.
2011 yılında Sağlık Bakanlığı, Dünya Talasemi Federasyonu ve Türkiye TalasemiFederasyonu iş birliği ile Canatan ve Panos Englezos başkanlığında Antalya’da 12. DünyaTalasemi Kongresi düzenlenmiştir.
2013 yılında, Sağlık Bakanlığı Hemoglobinopati Kontrol Programını 41 ile çıkarmıştır.
2018 yılında, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile Hemoglobinopati Kontrol Programı 81 ile çıkarılmıştır.
2022 yılında ülke genelinde yeni doğan hasta sayısı sıfırlanmış, ancak göçmenlerde doğumoranı ve hasta sayısını kontrol etmek için, Avrupa Birliği projeleri ile göçmenlerin yoğunolduğu illerde hemoglobinopati kontrol çalışmalarına yoğunluk verilmiştir.
Prof. Dr. Duran CANATAN
Çocuk Kan ve Genetik Hastalıklar Uzmanı
Akdeniz Kan Hastalıkları Vakfı Başkanı
Talasemi Federasyonu Kurucu ve Onursal Başkanı
Kaynak: Talaseminin Yüzyılı: 1025-2025 Dünyada ve Ülkemizde Talasemi Tarihi.
THD Yayınları. Istanbul Tıp Kitabevi.2025
https://akhav.org.tr/ web sitesinden Talasemi Tarihçesi inceleyebilirsiniz..